Cumhurbaşkanı, Anayasa’nın 116’ncı maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yenilenmesine karar verebilir. Anayasa, bu yetkinin kullanılabilmesi için hükûmetin kurulamaması, Meclisin çalışamaması veya siyasi kriz yaşanması gibi belirli bir ön şart öngörmemektedir. Cumhurbaşkanı, anayasal yetkisini kullanarak seçimlerin yenilenmesi kararı alabilir.
Yalnızca milletvekili seçimi yenilenebilir mi?
Hayır. Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verdiğinde yalnızca TBMM seçimi yapılmaz. Milletvekili genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yenilenir.
Bu nedenle Cumhurbaşkanı seçim kararı aldığında kendi görev süresini de seçime götürmüş olur. Mevcut TBMM ve Cumhurbaşkanı, yeni Meclis ve Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görevlerini sürdürür.
Seçim kararı alınması için Meclisin onayı gerekir mi?
Cumhurbaşkanının seçimleri yenileme kararı için TBMM’nin önceden onay vermesi gerekmez. Karar Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan alınabilir.
TBMM’nin de seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisi vardır. Ancak Meclisin bu kararı alabilmesi için üye tam sayısının beşte üçünün, yani 600 milletvekilli Mecliste en az 360 milletvekilinin kabul oyu gerekir.
Cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçim kararı alması ne anlama gelir?
Bir kişi normal şartlarda en fazla iki kez Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanı ikinci görev dönemindeyken kendi kararıyla seçimleri yenilerse, Anayasa’daki üçüncü kez adaylık istisnasından yararlanamaz.
Ancak Cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçimlerin yenilenmesine TBMM karar verirse, görevdeki Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir. Dolayısıyla üçüncü kez adaylık bakımından seçimin yenilenmesi kararını hangi makamın aldığı önemlidir.
Cumhurbaşkanı hangi durumda seçim kararı alamaz?
TBMM tarafından Cumhurbaşkanı hakkında yürütülen soruşturma sonucunda Yüce Divana sevk kararı verilirse, Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar veremez.
Sadece soruşturma önergesinin verilmesi veya soruşturma açılması kararı bu yetkiyi ortadan kaldırmaz. Yasak, TBMM’nin Cumhurbaşkanını Yüce Divana sevk etmesiyle başlar.
Seçim tarihi nasıl belirlenir?
Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine ilişkin kararının ardından seçim süreci Yüksek Seçim Kurulu tarafından yürütülür. YSK; adaylık başvuruları, seçmen listeleri, propaganda dönemi, yurt dışı oy verme işlemleri ve kesin sonuçların ilanı gibi aşamaları içeren seçim takvimini açıklar.
Özetle
Cumhurbaşkanı belirli bir siyasi şartın gerçekleşmesini beklemeden seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Ancak bu karar:
- TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerini birlikte yeniler.
- Cumhurbaşkanının kendi görev süresini de seçime götürür.
- İkinci dönemindeki Cumhurbaşkanına üçüncü kez adaylık hakkı sağlamaz.
- Yüce Divana sevk kararı verilmişse kullanılamaz.