Cumhurbaşkanı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi, devlet yönetiminde farklı anayasal yetkilere sahiptir. Temel ayrım şudur:
TBMM yasama organıdır; Cumhurbaşkanı ise yürütme organının başıdır.
Anayasa’ya göre yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM tarafından kullanılır ve devredilemez. Yürütme yetkisi ve görevi ise Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa ve kanunlara uygun şekilde yerine getirilir.
TBMM’nin temel görevi nedir?
TBMM’nin temel görevi kanun yapmak ve devlet yönetimini parlamenter denetim araçlarıyla denetlemektir.
TBMM’nin başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
- Merkezî yönetim bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek
- Para basılmasına karar vermek
- Genel ve özel af ilanına karar vermek
- Milletlerarası anlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
- Savaş ilanına karar vermek
- Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı askerlerin Türkiye’de bulunmasına izin vermek
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı soru yöneltmek
- Meclis araştırması ve genel görüşme yapmak
- Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Anayasa’daki şartlarla soruşturma yürütmek
TBMM’nin kabul ettiği kanunlar, yürürlüğe girmeden önce yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanına gönderilir.
Cumhurbaşkanının temel görevi nedir?
Cumhurbaşkanı devletin başıdır ve yürütme yetkisini kullanır. Devlet kurumlarının ve kamu yönetiminin Anayasa ile kanunlara uygun biçimde çalışmasını sağlamaktan sorumludur.
Cumhurbaşkanının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
- Türkiye Cumhuriyeti’ni ve milletin birliğini temsil etmek
- Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atamak veya görevden almak
- Üst kademe kamu yöneticilerini atamak
- Kanunları yayımlamak
- Kanunları yeniden görüşülmek üzere TBMM’ye göndermek
- Yürütme alanında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak
- Merkezî yönetim bütçe kanunu teklifini TBMM’ye sunmak
- Millî güvenlik politikalarını belirlemek
- Milletlerarası anlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
- Anayasa’da belirtilen şartlarla seçimlerin yenilenmesine karar vermek
- Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığını TBMM adına temsil etmek
Cumhurbaşkanı doğrudan kanun çıkaramaz. Kanun yapma yetkisi TBMM’ye aittir.
Kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasındaki fark
TBMM kanun, Cumhurbaşkanı ise yürütme alanında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırları vardır:
- Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar kararnameyle düzenlenemez.
- Anayasa’nın yalnızca kanunla düzenlenmesini istediği konularda kararname çıkarılamaz.
- Kanunda açıkça düzenlenmiş bir konuda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
- Kanun ile kararname çatışırsa kanun uygulanır.
- TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hâle gelir.
Bu nedenle kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesine göre daha üstün bir hukuk normudur.
Bütçedeki görev paylaşımı
Bütçe konusunda iki kurum birlikte rol oynar:
Cumhurbaşkanı, merkezî yönetim bütçe kanunu teklifini hazırlayarak TBMM’ye sunar.
TBMM, bütçe teklifini görüşür, değiştirebilir ve kabul veya reddeder.
Dolayısıyla bütçeyi hazırlama görevi yürütmeye, bütçeyi onaylama yetkisi ise yasama organına aittir.
Birbirlerini dengeleyen yetkiler
Cumhurbaşkanı ile TBMM arasında anayasal bir denge mekanizması vardır.
TBMM kanun çıkarır; Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunu yayımlar veya yeniden görüşülmek üzere Meclise geri gönderir. TBMM gerekli çoğunlukla kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır.
Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verdiğinde yalnızca TBMM seçimi değil, Cumhurbaşkanlığı seçimi de yenilenir. TBMM de en az 360 milletvekilinin kabul oyuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
Cumhurbaşkanı TBMM’ye karşı siyasi olarak sorumlu mudur?
Cumhurbaşkanı ve bakanlar parlamenter sistemdeki gibi güvenoyuna tabi değildir. TBMM, Cumhurbaşkanını gensoruyla görevden alamaz.
Bununla birlikte TBMM, Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlendiği iddiasıyla Anayasa’daki özel çoğunluklara göre soruşturma açabilir ve Yüce Divana sevk kararı verebilir.
Özet tablo
| Konu | TBMM | Cumhurbaşkanı |
|---|---|---|
| Temel işlev | Yasama | Yürütme |
| Kanun yapma | Evet | Hayır |
| Kanun teklifi | Milletvekilleri verir | Genel olarak veremez |
| Bütçe | Görüşür ve kabul eder | Hazırlayıp sunar |
| Bakanları belirleme | Atamaz | Atar ve görevden alır |
| Kararname çıkarma | Çıkarmaz | Yürütme alanında çıkarabilir |
| Savaş ilanı | Karar verir | Başkomutanlığı TBMM adına temsil eder |
| Seçimleri yenileme | En az 360 oyla karar verebilir | Doğrudan karar verebilir |
| Denetim | Yazılı soru, araştırma ve soruşturma yapar | Yürütme faaliyetlerini yürütür |
Sonuç olarak TBMM, toplum adına genel kuralları ve kanunları belirler; Cumhurbaşkanı ise bu kanunları uygulayan yürütme teşkilatını yönetir.