İran uçağı krizi büyüyor: Yemen’de dört yıllık ateşkes çöküşün eşiğinde

Tarafların peş peşe yaptığı askeri açıklamalar, 2022 yılından bu yana büyük ölçüde korunan kırılgan ateşkesin sona erebileceği endişesini artırdı.

İran uçağının Sana’ya inişi engellendi

Krizin merkezinde, İran’dan Yemen’e gelen ve Husi yetkilileri taşıdığı belirtilen uçak bulunuyor.

Yemen Savunma Bakanlığı, 13 Temmuz’da İran’a ait uçağın Husilerin kontrolündeki Sana Uluslararası Havalimanı’na iniş yapmasını engellemek amacıyla havalimanının pistini hedef aldığını açıkladı.

Uluslararası alanda tanınan Yemen hükümeti, İran uçağının Yemen hava sahasına izinsiz girdiğini ve uçuşun ülkenin egemenliğine açık bir müdahale niteliği taşıdığını ileri sürdü.

Sana Havalimanı pistinin vurulmasının ardından İran uçağı rotasını değiştirerek Husilerin kontrolündeki Hudeyde Havalimanı’na indi.

Husiler Suudi Arabistan’ı suçladı

Husiler ise Sana Havalimanı’na yönelik saldırının Yemen hükümeti tarafından değil, Suudi Arabistan öncülüğündeki güçler tarafından gerçekleştirildiğini iddia etti.

Husi yönetimi, havalimanının vurulmasını Yemen’e uygulanan hava ablukasının devamı olarak nitelendirdi. Husiler ayrıca İran ile Yemen arasındaki uçuşların sürdürüleceğini ve baskılar nedeniyle durdurulmayacağını açıkladı.

Husilere bağlı askeri yetkililer, Sana Havalimanı’nın hedef alınmasının cevapsız kalmayacağını belirterek Suudi Arabistan’a karşı askeri karşılık verileceğini duyurdu.

Abha Havalimanı’na füze ve İHA saldırısı

Husiler, Sana Havalimanı’nın vurulmasının ardından Suudi Arabistan’ın güneyindeki Abha Uluslararası Havalimanı’nı balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef aldıklarını açıkladı.

Suudi Arabistan yönetimi ise saldırıda kullanılan füze ve insansız hava araçlarının hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildiğini bildirdi. İlk açıklamalara göre saldırılarda can kaybı yaşanmadı.

Saldırı, Husiler ile Suudi Arabistan arasında yaklaşık dört yıldır devam eden görece sakin dönemin ardından yaşanan en ciddi askeri tırmanmalardan biri olarak değerlendiriliyor.

“Gerilimi azaltma dönemi sona erdi”

Husilerin askeri sözcüsü Yahya Seri, Suudi Arabistan hava sahasını kullanan hava yolu şirketlerine yönelik dikkat çeken bir uyarıda bulundu.

Seri, bölgedeki hava yolu şirketlerinden Suudi Arabistan hava sahasından uzak durmalarını isterken, Sana Havalimanı’na yönelik saldırıların devam etmesi halinde yeni askeri operasyonlar düzenleneceğini söyledi.

Husi kaynakları, yaşanan gelişmelerin ardından “gerilimi azaltma döneminin sona erdiğini” açıkladı. Bazı medya kuruluşları bu ifadeleri “açık savaş ilanı” şeklinde aktardı.

Ancak taraflardan herhangi biri resmî olarak savaş ilan edildiğini duyurmadı. Kullanılan ifadeler, fiilî çatışmaların yeniden başlayabileceğine yönelik doğrudan bir askerî tehdit niteliği taşıyor.

Husi liderinden petrol tesisleri tehdidi

Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi de yaptığı açıklamada Suudi Arabistan’a yönelik tehditlerin dozunu yükseltti.

El-Husi, Yemen’e yönelik yeni saldırılar gerçekleştirilmesi halinde Suudi Arabistan’daki havaalanlarının, limanların ve petrol tesislerinin hedef alınabileceğini söyledi.

Husi lideri, Suudi Arabistan’ı 2022 yılında başlayan ateşkes sürecinin koşullarına uymamakla ve Yemen üzerindeki ablukayı ağırlaştırmakla suçladı.

Bu açıklama, çatışmaların yalnızca Yemen topraklarıyla sınırlı kalmayabileceği ve Suudi Arabistan’ın enerji altyapısına da yayılabileceği endişesine neden oldu.

Yemen hükümeti: Egemenlik ihlal edildi

Yemen Başkanlık Konseyi Başkan Yardımcısı Abdullah el-Alimi ise İran’dan Husi kontrolündeki bölgelere gerçekleştirilen uçuşların Yemen’in egemenliğini ihlal ettiğini söyledi.

El-Alimi, söz konusu uçuşlarla Husilere ekipman, uzman ve lojistik destek ulaştırıldığını iddia etti.

Yemen hükümeti, İran’ın Husilere verdiği destek nedeniyle ülkedeki iç savaşın bölgesel bir çatışmaya dönüştüğünü savunuyor. İran ve Husiler ise askeri destek iddialarının boyutunu reddediyor.

Yemen yönetimi, ülkedeki bütün silahlı unsurların devlet otoritesi altına girmesi ve silahların yalnızca devlet kurumlarının kontrolünde bulunması gerektiğini belirtiyor.

Dört yıllık kırılgan ateşkes tehlikede

Yemen’de Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda Nisan 2022’de sağlanan ateşkes resmen uzatılmasa da taraflar arasındaki büyük çaplı çatışmalar önemli ölçüde azalmıştı.

Sana Havalimanı’nın vurulması ve Husilerin Suudi Arabistan’a füze ve İHA saldırısı düzenlemesi, bu kırılgan sürecin sona erme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Uluslararası basında yer alan değerlendirmelerde, yaşanan gelişmelerin Husiler ile Suudi Arabistan arasında yeniden geniş kapsamlı bir savaşa dönüşebileceği belirtiliyor.

Tarafların yeni saldırılar düzenlemesi halinde Yemen’deki cephelerin yeniden hareketlenebileceği, insani krizin ağırlaşabileceği ve diplomatik çözüm girişimlerinin tamamen kesintiye uğrayabileceği ifade ediliyor.

Kızıldeniz ticareti yeniden risk altında

Yemen’deki çatışmaların büyümesi yalnızca bölge ülkelerini değil, uluslararası deniz ticaretini de yakından ilgilendiriyor.

Husiler, geçmiş yıllarda Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik çok sayıda füze ve İHA saldırısı düzenledi.

Yeni bir savaş ihtimali, Avrupa ile Asya arasındaki en önemli deniz ticaret güzergâhlarından biri olan Kızıldeniz’de güvenlik risklerinin yeniden yükselmesine neden olabilir.

Gerilimin deniz yollarına yayılması halinde gemilerin yeniden Ümit Burnu güzergâhına yönelmesi, taşıma sürelerinin ve navlun maliyetlerinin artması gündeme gelebilir.

Gözler tarafların atacağı yeni adımlarda

İran uçağının Sana’ya inişinin engellenmesiyle başlayan kriz, kısa sürede Yemen hükümeti, Husiler ve Suudi Arabistan arasında doğrudan askerî hesaplaşmaya dönüştü.

Resmî bir savaş ilanı bulunmasa da havalimanlarının hedef alınması, Suudi Arabistan’a füze ve İHA gönderilmesi ve petrol tesislerinin vurulabileceğine yönelik tehditler, çatışmaların yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.

Bölgedeki gerilimin düşürülmesi için diplomatik girişimlerin sonuç verip vermeyeceği merak edilirken, gözler Husilerin ve Suudi Arabistan öncülüğündeki güçlerin atacağı yeni adımlara çevrildi.