Erken Seçim Kararı Nasıl Alınır? Türkiye Seçime Giderse Süreç Nasıl İşleyecek?

Türkiye’de bir sonraki Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin ne zaman yapılacağına ilişkin tartışmalar sürerken, kamuoyunda sıkça kullanılan “erken seçim” kavramı yeniden gündeme geldi.

Mevcut anayasal sistemde süresinden önce sandığa gidilmesinin hukuki karşılığı esas olarak “TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi” şeklinde düzenleniyor.

Anayasa’nın 77. maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir ve aynı gün gerçekleştiriliyor.

Ancak beş yıllık sürenin tamamlanması beklenmeden de seçimlerin yenilenmesi mümkün.

Erken Seçim Kararını Kim Alabilir?

Anayasa’nın 116. maddesi seçimlerin yenilenmesi için iki ayrı yol öngörüyor:

1. TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

2. Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Her iki durumda da yalnızca milletvekili seçimi veya yalnızca Cumhurbaşkanlığı seçimi yapılmıyor. Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri birlikte yenileniyor.

Meclis’te Erken Seçim İçin Kaç Oy Gerekiyor?

TBMM’nin seçimlerin yenilenmesine karar verebilmesi için Anayasa’da özel bir çoğunluk şartı bulunuyor.

Anayasa’nın 116. maddesine göre TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

TBMM’nin üye tamsayısının 600 olduğu dikkate alındığında gereken sayı:

360 milletvekili

Dolayısıyla seçimlerin yenilenmesi için yapılan oylamada en az 360 kabul oyu gerekiyor.

Bu nedenle Meclis’teki sandalye dağılımı, parti değiştiren milletvekilleri ve siyasi partiler arasındaki olası iş birlikleri erken seçim tartışmalarında ayrı bir önem taşıyor.

Cumhurbaşkanı Tek Başına Seçimleri Yenileyebilir mi?

Evet.

Anayasa’nın 116. maddesine göre Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cumhurbaşkanının bu yönde karar alması halinde TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte gerçekleştiriliyor.

Bu noktada TBMM’nin seçimleri yenilemesi ile Cumhurbaşkanının seçimleri yenilemesi arasında özellikle Cumhurbaşkanının yeniden adaylığı bakımından önemli bir anayasal fark bulunuyor.

Erdoğan’ın Yeniden Adaylığı Açısından Neden Önemli?

Erken seçim tartışmalarının en dikkat çeken başlıklarından biri Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yeniden adaylığı.

Anayasa’nın 101. maddesinde bir kişinin en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebileceği hüküm altına alınmış durumda.

Ancak Anayasa’nın 116. maddesinde önemli bir istisna bulunuyor.

Buna göre:

“Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.”

Bu nedenle seçimlerin TBMM tarafından en az 360 milletvekilinin oyuyla yenilenmesi, Erdoğan’ın yeniden adaylığı tartışmalarında kritik öneme sahip.

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum da 2026 yılında yaptığı değerlendirmelerde TBMM’nin seçimleri yenileme kararı vermesi halinde Erdoğan’ın yeniden aday olabileceği görüşünü dile getirdi. Uçum ayrıca 2028 seçimlerinin 16 Nisan’a alınabileceğini gündeme taşıdı.

Cumhurbaşkanı Seçimleri Yenilerse Yeniden Adaylık İstisnası Uygulanır mı?

Anayasa’nın 116. maddesindeki istisnanın metni özellikle “Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi” şartını içeriyor.

Dolayısıyla ikinci dönemdeki Cumhurbaşkanının bir kez daha aday olabilmesine ilişkin bu özel hüküm, seçimlerin TBMM tarafından yenilenmesi durumuna bağlanmış durumda.

Bu ayrım, olası bir seçimlerin yenilenmesi kararında kararın hangi makam tarafından alınacağının siyasi ve hukuki önemini artırıyor.

Seçimlerin Yenilenmesi Kararı Alınırsa Meclis Hemen Kapanır mı?

Hayır.

Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi TBMM’nin ve Cumhurbaşkanının görevlerinin aynı gün sona ermesi anlamına gelmiyor.

Anayasa’nın 116. maddesine göre seçimleri birlikte yenilenen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri, yeni TBMM ve yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar devam ediyor.

Böylece seçim sürecinde devlet yönetiminde bir görev boşluğu oluşmuyor.

Yeni Seçilen Cumhurbaşkanı ve Meclis Kaç Yıl Görev Yapacak?

Seçimlerin normal zamanından önce yenilenmesi yeni dönemin süresini kısaltmıyor.

Anayasa’ya göre seçimlerin yenilenmesinin ardından seçilen Cumhurbaşkanı ve TBMM’nin görev süresi yeniden beş yıl oluyor.

Yani kalan görev süresinin tamamlanması şeklinde bir uygulama bulunmuyor; yeni bir beş yıllık seçim dönemi başlıyor.

Cumhurbaşkanlığı Seçimi İkinci Tura Kalabilir

Seçimlerin yenilenmesi halinde Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri aynı gün yapılacak.

Cumhurbaşkanlığı seçiminde bir adayın ilk turda seçilebilmesi için geçerli oyların salt çoğunluğunu alması gerekiyor.

Hiçbir aday bu çoğunluğa ulaşamazsa ilk oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci tur gerçekleştiriliyor. İkinci oylamaya ilk turda en fazla oy alan iki aday katılıyor.

Milletvekili seçimi ise ilk turda tamamlanıyor.

2028 Seçimleri Ne Zaman?

Türkiye’de son Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimlerinin ilk turu 14 Mayıs 2023’te gerçekleştirildi.

Anayasa’nın 77. maddesi seçimlerin beş yılda bir aynı gün yapılmasını öngörüyor. 2028 seçim tarihi konusunda ise siyasi ve hukuki tartışmalar şimdiden başlamış durumda. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, daha önce yaptığı değerlendirmede 16 Nisan 2028 tarihini seçimlerin öne alınması açısından gündeme getirdi.

Bu tarih kesinleşmiş bir seçim tarihi değil. Böyle bir takvimin uygulanabilmesi için seçimlerin yenilenmesine ilişkin gerekli kararın alınması gerekiyor.

360 Milletvekili Neden Kritik?

Önümüzdeki dönemde erken seçim tartışmalarının merkezindeki rakamlardan birinin 360 olması bekleniyor.

Çünkü TBMM’nin kendi iradesiyle Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerini yenileyebilmesi için 600 milletvekilinin en az beşte üçünün desteğine ihtiyaç bulunuyor.

Bu da:

600 × 3/5 = 360 milletvekili

anlamına geliyor.

Üstelik bu sayı yalnızca seçimlerin tarihini değiştirmek açısından değil, mevcut Cumhurbaşkanının yeniden adaylığı tartışması açısından da önem taşıyor.

Erken Seçim ile Ara Seçim Aynı Şey Değil

Kamuoyunda zaman zaman erken seçim ile ara seçim kavramları birbirine karıştırılıyor.

Seçimlerin yenilenmesi, Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimlerinin birlikte yeniden yapılmasını ifade ederken; ara seçim, TBMM üyeliklerinde meydana gelen boşalmalar nedeniyle belirli şartlar altında milletvekili seçimi yapılmasını ifade ediyor.

Anayasa’nın 78. maddesinde ara seçimlerin şartları ayrıca düzenleniyor.

Bu nedenle bir ara seçim yapılması, Türkiye’nin otomatik olarak Cumhurbaşkanlığı ve genel milletvekili seçimlerine gideceği anlamına gelmiyor.

Türkiye Seçime Giderse Süreç Nasıl İşleyecek?

Özetle olası bir seçimlerin yenilenmesi sürecinde iki temel senaryo bulunuyor.

TBMM’nin karar alması halinde en az 360 milletvekilinin desteği gerekiyor. Cumhurbaşkanının karar vermesi halinde ise Anayasa, Meclis’teki 360 oy şartını aramıyor.

Kararın ardından Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri birlikte gerçekleştiriliyor. Mevcut Cumhurbaşkanı ve milletvekilleri ise yenileri göreve başlayıncaya kadar görevlerini sürdürüyor.

Yeni seçilen Cumhurbaşkanı ve TBMM için de yeni bir beş yıllık dönem başlıyor.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte erken seçim tartışmalarında yalnızca “seçim ne zaman yapılacak?” sorusu değil, “seçimlerin yenilenmesi kararını TBMM mi yoksa Cumhurbaşkanı mı alacak?” sorusu da Türkiye siyasetinin en önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek.