Ali Fethi Okyar

Ali Fethi Okyar

Ali Fethi Okyar, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında önemli görevler üstlenmiş asker, diplomat, siyasetçi ve devlet adamıdır. Cumhuriyet’in üçüncü hükümetinin başbakanı olarak görev yapan Okyar, aynı zamanda Türkiye’de çok partili siyasi hayata geçiş yönündeki ilk girişimlerden biri olan Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurucusudur.

Kişisel Bilgiler

• Adı: Ali Fethi Okyar
• Doğum Tarihi: 29 Nisan 1880
• Doğum Yeri: Pirlepe (Manastır Vilayeti, Osmanlı Devleti; günümüzde Kuzey Makedonya)
• Ölüm Tarihi: 7 Mayıs 1943
• Ölüm Yeri: İstanbul
• Mesleği: Asker, diplomat, siyasetçi
• Siyasi Partileri:
  • Cumhuriyet Halk Fırkası
  • Serbest Cumhuriyet Fırkası (Kurucu Genel Başkan)

Çocukluk ve Eğitim Hayatı

Ali Fethi Okyar, 29 Nisan 1880 tarihinde Pirlepe’de dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Manastır’da tamamladıktan sonra Harbiye Mektebi’ne girdi. Askeri eğitim yıllarında Mustafa Kemal Atatürk ile yakın arkadaşlık kurdu. Bu dostluk, hem askerlik hem de devlet yönetimi alanındaki görevlerinde uzun yıllar devam etti.

Askerlik Kariyeri

Harp Akademisi’nden kurmay subay olarak mezun olan Okyar, Osmanlı Devleti’nin son döneminde çeşitli askeri görevlerde bulundu. Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında hem askeri hem de idari görevler üstlendi.

Daha sonra diplomatik görevlerle Sofya Büyükelçiliği’ne atandı. Bu dönemde Mustafa Kemal Atatürk de Sofya’da askeri ataşe olarak görev yapıyordu. İki isim, Bulgaristan’da da yakın çalışmalarını sürdürdü.

Milli Mücadele Dönemi

Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu zor süreçte çeşitli siyasi görevlerde bulunan Okyar, 1919 yılında Malta’ya sürgün edilen devlet adamları arasında yer aldı.

1921 yılında serbest bırakılarak Ankara’ya geçti ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde milletvekili olarak görev aldı. Aynı dönemde İçişleri Bakanlığı görevini yürüttü ve Milli Mücadele’nin siyasi organizasyonunda önemli sorumluluklar üstlendi.

Cumhuriyet’in Kuruluşundaki Rolü

Cumhuriyet’in ilanından önce İcra Vekilleri Heyeti Başkanlığı (Başbakanlık) görevini üstlenen Ali Fethi Bey, Cumhuriyet’in ilan edildiği süreçte önemli siyasi görevler yürüttü.

1 Kasım 1923 tarihinde Cumhuriyet döneminin ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı seçildi. Bu görevini yaklaşık bir yıl sürdürdü. Ardından 22 Kasım 1924 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü hükümetini kurarak başbakan oldu.

Başbakanlık Dönemi

Ali Fethi Okyar’ın başbakanlığı, 22 Kasım 1924 ile 3 Mart 1925 tarihleri arasında sürdü.

Bu dönemde Cumhuriyet reformları devam ederken, ülke güvenliği ve idari yapılanma ön plandaydı. Hükümeti sırasında 1925 yılında başlayan Şeyh Sait İsyanı önemli bir güvenlik sorunu oluşturdu. İsyanın ardından hükümet görevini İsmet İnönü‘ye devretti.

Serbest Cumhuriyet Fırkası

1930 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün teşvikiyle Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurdu ve genel başkanlığını üstlendi.

Parti; serbest girişim, ekonomik liberalizm ve demokratik siyasi rekabet anlayışını savunuyordu. Kısa sürede halktan yoğun ilgi gördü. Ancak yaşanan siyasi gelişmeler ve artan gerginlikler nedeniyle Ali Fethi Okyar, 17 Kasım 1930 tarihinde partiyi feshetti. Böylece Türkiye’nin ilk çok partili siyasi yaşam denemelerinden biri sona ermiş oldu.

Diplomasi ve Sonraki Görevleri

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapanmasının ardından yeniden diplomatik görevlere dönen Okyar, Türkiye’nin Londra Büyükelçisi olarak görev yaptı.

1939 yılında yeniden milletvekili seçildi ve Refik Saydam Hükümeti’nde Adalet Bakanı olarak görev aldı. Ayrıca Türkiye’nin dış politikasında ve diplomatik ilişkilerinde önemli katkılar sağladı.

Vefatı

Ali Fethi Okyar, 7 Mayıs 1943 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. Devlet adamlığı, diplomatik çalışmaları ve Cumhuriyet’in kuruluş yıllarındaki hizmetleri nedeniyle Türk siyasi tarihinde önemli isimler arasında yer almaktadır.

Tarihteki Yeri ve Önemi

Ali Fethi Okyar, Cumhuriyet’in ilanı sürecinde üstlendiği görevler, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı, başbakanlığı ve Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluşundaki rolüyle Cumhuriyet tarihinin önemli devlet adamlarından biridir.

Özellikle çok partili siyasi yaşam yönündeki ilk girişimlerden birine liderlik etmesi, Türk demokrasi tarihindeki yerini daha da önemli hâle getirmiştir.

Kısa Özet

1880 yılında Pirlepe’de doğan Ali Fethi Okyar, askerlik, diplomasi ve siyaset alanlarında önemli görevler üstlenmiştir. Cumhuriyet döneminin ilk TBMM Başkanlarından ve üçüncü hükümetinin başbakanı olan Okyar, 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurarak Türkiye’de çok partili siyasi hayata geçiş yönündeki ilk önemli adımlardan birine öncülük etmiştir.

Ali Fethi Okyar Hükümeti İçin Tıklayınız